Alevilikte Semah

 

Türkçede Gökyüzüne yükselme anlamına gelir. Alevilerin Ayn-i Cem ibadetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Cemlerdeki, her biri ayrı bir anlam ve öneme sahip olan oniki hizmetlerden biridir. Geleneksel inanca göre kaynak Kırklar Cemine dayanır. Hz. Muhammed'in mirac dönüşü Kırklar meclisine uğraması ve kırklarla birlikte Semah dönüldüğüne inanılır.

 

Cemler genel olarak iki bölümde oluşur.

1- Halk için yapılan bölüm, Postun serilmesi, çarağı uyarılması, canların birbirlerinden rızalık alması, Kurbanların tığlanması, Tezekar ve Faraş görevlerinin yapılması birinci bölüm içinde Cem'e katılan canların hizmeti için yapılır.

2- Hak için yapılan bölüm, Cem mühürlenmesi ile Tevhid, Miraclama, Miraçlama sonunda semah ile devam eden, Hak için yapılan bölümdür. Miraçlama sonunda Krıklar semahı ile canlar semaha kalkar ve Vahdet-i Vücut anayışı ile Hakla Hak olurlar. Cem birlemesinden sonra lokmalar yenilir.

 

Semah, Alevi inancının müzik, söz ile birlikteliğini temel alan bir coşku halidir. Aynı zamanda ibadet (zikr’le ayin) olarak görülen bu coşku hali, Aleviliğin ayırtedici özelliklerindendir. Semah aynı zamanda Tanrı aşkına ulaşmak için ortaya çıkan coşkunun bir tür dışavurumu olarak da yorumlanır. Alevi geleneğine göre Semahın kaynağı Kırklar Meclisi olup, ilk semahın Kırklar Meclisinde dönüldüğüne inanıp itikat edilmektedir.

Bu içsel-manevi yaşantı, dilin ve kelimelerin kalıbına bürünerek zahiri dünyaya çıkar. Ancak o zaman da canlı bir yaşantı olmaktan çıkarak, kelimeler ve semboller yığını haline gelir.

Mevlevilerde de sema vardır fakat bu yine de Alevi semahlarından köklü bir şekilde ayrılır. Zira Mevleviler Islamın şeriat kuralları gereği Semalarında sadece erkeklere yer verirler. Kadınlar semaha alınmazlar.

Alevilerde ise kadın-erkek ayrımına yer yoktur (Alevilikte hepsi Can’dır). Bu yüzden kadın-erkek birlikte dönerler. Alevi inancında üç, beş, yedi, dokuz, oniki gibi sayıların özel bir anlamı olduğu için, semah dönen canların sayıları bunlara göre tertiplenir.

Semahların bir özelliği de baş açık, yalın ayak (üryan-büryan) dönülmesidir. Giysilerde yöreden yöreye farkılıklar gösterir. Alevi semahları bağlama eşliğinde dairesel bir şekilde dönülür. Alevilerin Çepni kolu ise semahta kullanılan enstrüman sayısının oniki olmasına (oniki imamları temsilen) özen gösterirler. Semah guruplarının folklorik kıyafetleri yörelere göre değişiktir. Cemlerde kıyafetlerin sadece temiz olmasına dikkat edilir.

Semahın bir çok çeşidi olmasına rağmen hiç bir türünde el ele tutulmaz, Mürşid’i temsilen postta oturan dedeye sırt dönülmez. Çünkü Dede/Pir/ Mürşid oturduğu makamda Şah-ı Merdan Ali'yi Temsil eder. Postun önünden geçerken cemal cemale gelinir, ki bunun da Alevi inancında önemli bir anlamı vardır. Hilmi dedebabanın bir nefesinde bunun anlamı şu dizelerle dile getirilir: Tuttum aynayı yüzüme, Ali göründü gözüme, nazar eyledim özüme, Ali göründü gözüme.

 

Semahın bölümleri

1 - Ağırlama

Ağırlama, ki müziğin ağır ağır ilerleyen ritmiyle kişi kendini el ve ayak figürleriyle yavaş yavaş konsantre ederek içe yönelmeye hazırlar

Ağır ağır başlayan ve belli anlamları olan figürler eşliğinde Semah hareketleri giderek hızlanır. Okunan semah deyişleri ile uygulanan hareketler arasında uyum vardır. Örneğin, Alevi inancında önemli bir yeri olan Turna kuşu ile ilişkilendirilen Turnalar Semahı’nda, Turna kuşunu simgeleyen hareketler canlandırılmaktadır. Semah sırasında Cemde bulunan canlar “Hakk için ola, Seyr için olmaya” gibi sözlerle semaha eşlik ederler.

2 -Yeldirme

Ardından ikinci aşama olan hızlanma süreci başlar. Dışarıyla bağını keserek “İç Alemler’in Kapısı”n aralar ve oraya girmeye çalışır.

3 - Çark

Üçüncü aşama ise, içindeki sonsuz kuvvet ve kudret olan Hakkla bütünleşme aşamasıdır. Artık çarka girmiştir, sadece dünyayla (zahirle ) değil, kendi benliğiyle de bağı kesilmiştir. Bu son aşamada Hakk’la Hakk olan semah dönen canlar, içsel dünyanın derinliğine dalarak derin bir cezbe (kendinden geçme, taşma, trans) hali yaşar. Canlar semah dönerken, diğer canlar ellerini dizlerine vurarak tempo tutarlar, Aleviler semah oynamaz sadece semah dönerler. Ayrıca semah Alevi inancını ve felsefesini vücut dili ile anlatmaktır.

 

Fügürlerin anlamı

Semahlarda el ve ayak hareketleri mistik anlamlar içerir.

Sevil, Eller aşağı sarkık şekilde bırakılır, eller arkaya savrulurken eliçi arkaya bakar, anlamı kötülükleri arkaya spürme kurtulmadı. eller tersine öne getirilirken eliçi öne bakar, anlamı bolluk ve bereketi getirmektir.

Ayakların yere vurulması, kötülüklerden, günahlarından arınmaktır.

Ellerin ayna şekli ve Karşı karşıya gelmek (Cemal)

Cemal cemale bakarken tanrıyı karşısındaki canın cemelinde görmektir.

Bir el yukarı bir el aşağı, Haktan alıp Halka vermektir.

Elliyle Çapa vurulması ve buğdayın serpilmesi, emeği ve alınterini simgeler ve emeğin kutsallığını anlatır.

Eller yukarıda daire şeklinde birleşirken Dünyayı ve evrenin dönüşünü simgeler.

Karşılıklı niyaz, Karşısında bulunan  Can'dan razı olduğunu simgeler.

Elin dudaktan yukarıya gitmesi, Aleviliğin sevgi dini olduğunu ve Ayin-i Cem'e katılanlar sevgilerini iletmek anlamına gelir.

3 defa el çırpmak, anlamı alkış değil üçlemedir, yani Hak, Muhammet ve Ali’dir.

Ayrıca şu anda tesbit edilen 74 çeşit semah vardır. Sadece Arguvanla-Arapkir arası 8 çeşit semah olduğu tesbit edilmiş. Özelliklede Ege ve Trakya bölgelerinde dönülen semahlarda kadınlar bir yana, erkekler bir yana geçtiğinde birbirlerine dönerek 3 defa el çırpılır. Bunan anlamı alkış değil üçlemedir, yani Allah, Muhammet ve Ali’dir. Semahta yapılan her figürün anlamı vardır. Semahın bir anlamıda alevi inancını ve felsefesini vücut dili ile anlatmaktır. Bu kadar zenginliği olan semahı kalıplara koyarsak zenginliğini ve renkliliğini kayıp ederiz.

Semahlar yöreden yöreye biçimsel farklılıklar gösterse de özü daima birdir; gaye ve anlam aynıdır. Bir çok semah çeşitleri vardır

 

SEMAH ÇEŞİTLERİ :

Ali Nur Semahı,
Afyon Semahı,
Alaçam Semahı,
Bengi Semahı,

Benim Kabem İnsandır Semahı,
Cebrail Semahı,
Çapraz Semahı,
Çark Semahı,
Çoban Baba Semahı,
Çorlu Semahı,
Dem Geldi Semahı,
Erzincan Semahı,
Fethiye Semahı,
Gönüller Semahı,
Hacı Bektaş Semahı,

Has Nenni Semahı,
Hubyar Semahı,
Ladik Semahı,
Kırklar Semahı,
Kırat Semahı,

Kısas Semahı,
Muhammed Ali Semahı,
Nevruz Semahı,

Nurhak Semahı,

Ömrüm Semahı,
Rodos Semahı,
Sarıkız Semahı,
Silifke Kırtıl Semahı,
Şiran Semahı,
Tahtacı Semahı,
Turanlar Semahı,
Turnalar Semahı
Trakya Semahı,
Urfa Semahı,
Ya Hızır Semahı,
Yatır Semahı

Ali Ali Pir'emın Ali Semahı,

Axbabaya Semahı,

Waren Came Semahı,

 


1/2