İsviçre Neden Bilimde Fiziki Büyüklüğünden Daha Büyük Değerlere Sahiptir?

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır  
05/02/2010, Cuma, Adana

İsviçre, doğal peyzaj güzelliği, kayak yapılan dağları, kişi başına zenginliği,
çikolatası, saat sanayisindeki etkinliği, bir zamanlar gizli hesapları veya kara
para aklama bankalarının varlığı ile bilinirdi. İsviçre genel kültürü,
hoşgörüsü, ince sanatsal işlevi ve teknolojisi ile dünyanın takdirini
toplamıştır. Soru şu; İsviçre nasıl başarıyor da bilimde, sanat ve sosyal
hayatta bu ileri düzeyde varlığını koruyor. İsviçre genelde savaşlardan hep uzak
durmuş, bağımsız kalmayı başarmış, değişik kültürlerin iç içe yaşamayı başardığı
bir toplum. Halen Avrupa'nın en güzel ve gözde ülkesi. Her bir bölgesi bir başka
güzel. İsviçre'ye daha önce bir kaç kez gitmiştim. İlk defa 1988 yılında
Almanya'da staj yaparken gitmiştim. Peyzajı ve varlıklı yapısı her zaman göz
kamaştırıyordu. O zaman ülkenin sosyal ve bilimsel yapısını tam anlayamamıştım.
Daha sonraki yıllarda bilimsel toplantılar yapınca Basel Üniversitesi ve Lozan
(Lusan) Üniversitesi tarafından konuşmacı olarak çağırılmam nedeniyle birçok
defa İsviçre'de bulundum.
 

İsviçre Hassas İş Yapan Bir Ülke

İsviçre genelde hassas ince el işi ve teknoloji işi yapan bir ülke. Dünyaca ünlü
saatler ve diğer hassas çalışmalar İsviçre'de yapılmaktadır. Birçok şirketin
endüstri merkezleri özellikle ilaç sektörünün fabrikaları İsviçre'de bulunuyor.
Ancak son yıllarda Japonların elektronik saat geliştirme teknolojisi, bankaların
şeffaflaşması ve dünya ticaretindeki küreselleşme ilişkileri İsviçre'yi artık
saat sanayisin da eski konumunda olmadığı görülüyor. Son yıllarda saat sanayi,
güneş enerjisinden yararlanma konularında halen dünyada bilimsel araştırmaya en
çok önem veren ülkelerin başında gelmektedir.  
 
 

Bilim İnsanı Seçiminde Seçicidirler

WSL'in direktörü yön vereni bir Amerikalı. Dünyaya açık ilan ile Kaliforniya
üniversitesi başarılı bilim insanı Enstitüde açık olan profesörlük kadrosuna
atanmış ve oradan Enstitünün direktörü olmuştur. Başkan değil direktör. Yani
enstitüye yön veren kişi. İdareci değil, duruma göre pozisyon alan, günü gün
eden biri değil. Toplantımızın açılış konuşmasında kişinin konuya ne kadar hâkim
olduğu ve enstitünün mevcut araştırma potansiyeli ve geleceğe ilişkin çizdiği
yapı kişinin gerçekten boş olmadığı hemen anlaşılıyor.

İsviçre'nin orman, kar ve toprak konusundaki temel sorunlarını araştıran pratik
çözüm üreten bir kuruma yön veren kişi olarak önemsiyorum. Enstitüye alınma
koşulları ve birimlerin başına gelen kişiler çok başarılı, içeride ve dışarıda
varlığı bilimsel olarak kabul edilmiş bilim kişilerinden oluşmaktadır.
Ölçütleriniz nedir diye sorduğumda, kriterlerin yüksek olduğu görülüyor. Nedeni
de ülkenin ileri araştırma enstitüsü olarak bilimsel birikimi olan, araştırmadan
anlayan, çalışma isteği yüksek kişileri seçtiklerini belirtiyorlar. Enstitünün
kendine özgü çalışma disiplini olduğu görülüyor.   
WSL'de bilim insanları aralıklara değerlenilmeden geçiriliyor. Zaman zaman 5 yıl
içinde belirli sayıda proje ve makale üretemeyen, kongreye ve toplantıya
katılmayan kişiler enstitü ile ilişkileri kesilir. Enstitüde doktoralı kişiler
çalışıyor. Ancak üniversiteler ile işbirliği içinde öğrenciler de alınıyor ve
araştırmalarını yapmaktadırlar.
 
Bölümlerde Seminer Kültürü ve Yönetim Anlayışı İleri Düzeyde Gelişmiştir.
Basel Üniversitesinde sınırlı sayıda profesöre karşın çok sayıda araştırıcı,
post-dok ve teknik personel bulunmaktadır. Probleme dayalı soruna yönelik
araştırma yürüttükleri için bütün süreç çok önceden organize edilmiştir. Kimin
ne zaman ne tür bir proje yürüteceği önceden belirlenmiştir.

Basel üniversitesi Biyoloji Bölümü tarafından "The role of mycorrhizae in
Ecolojical farming" adlı bir seminer vermek üzere davet edilmiştim. İsviçre'de
son yıllarda ekolojik/organik tarıma olan ilgi hızla gelişmektedir. Bilimsel
olarak değişik platformlarda birlikte çalıştığımız konu ile ilgili dostlarımızın
daveti ile verdiğim seminere katılım ve sorulan sorular, yapılan eleştirilerin
düzeyi insanı gerçekten etkiliyor. Birimin bir seminer kültürü olduğu her yönü
ile kendini his ettiriyor. Herkes öğrenciler dahi ana dili dışında birkaç başka
yabancı dil (özellikle İngilizce) biliyor. Çay saatlerinde konuşulan konu bilim
dergilerinde yayınlanan makalelerin ve diğer birimlerde ve laboratuvarlarda
yapılan çalışmaların önemi konuşuluyor.

Bölüm başkanı dünya çapında yapılan ilan ile belirleniyor. Bölüm başkanı bölümün
bilimsel etkinliklerinin sağlıklı yapılması bölüme daha çok proje, eleman
kazandırmak için her olguyu en ince ayrıntısına kadar düşünmek ve süreçlerin
organize edilmesinden sorumludur. Dünya çapında saygınlığı olan bölüm başkanı
burada toplantıya geç gelmesinin nedeni olarak fakültenin öğretim üyelerinin
yıllık gelişme raporlarının değerlendirmesi toplantısı nedeniyle geç geldiğini
belirten hoca bilimsel liyakatin önemini anlatı. Her bir bilim insanının
çalışmalarını bir kurul tarafından değerlendiriliyor. Her yıl bilim insanlarının
çalışmaları değerlendirilirken geleceğe ilişkin post dok, doktora bursu,
teknisyen ve diğer harcamaların değerlendirme sonucuna göre değerlendirildiğini
belirtiler. Üniversitelerin bütçeleri yüksek ve bunların dağıtılmasında bina
yapımı kaldırım çalışmalarından çok araştırmaya önem verildiği için
araştırmamacıların kapasitesi ve başarı ölçütlerine göre destek görmektedirler.
İsviçre Federal Teknoloj
 
İsviçre Üniversiteleri Dünyada Çapında Yüksek Niteliklere Sahiptirler İsviçre
bilimsel olarak dünyada önemli prestije sahip üniversiteleri olan bir konumda.
Üniversiteleri özerk, kendi yönetimlerini kendileri üstleniyorlar. Her
üniversitenin bulunduğu kantona ve bölgeye bağlı özellikleri bulunmaktadır.
Üniversite eğitimi bedava. Bizdeki gibi ikinci öğretim, ek ders vs gibi konuları
hiç bilmiyorlar. Tabii bilim insanları bilimsel ağırlıklarına yakışır maaş
alıyorlar. Bir profesör yaklaşık brüt olarak 12.000 İsviçre frakı aylık alıyor. 
 

Dünyada İlk 100 Sıralamasında Üç Üniversite Var

2008 dünya sıralamasında İsviçre'nin ilk 100 sıralamasında 3 üniversitesi
bulunmaktadır. Geriye kalan üniversiteleri ilk 500 sıralamasında bulunuyor. Bu
üniversitelerde üretilen bilimsel makale sayı yönünden TÜBİTAK ULAKBİM tarafında
yayınlana verilere göre İsviçre 1981-2007 yılları arasından 306.034 yayınla aynı
dönemde Türkiye'nin (120.562) yaklaşık üç katı kadar, atıf sayısı yönünden
(İsviçre 6.324.635 Türkiye 548.547) 11 kat ve etki değeri (İsviçre 20.67 Türkiye
4.55) 5 kat daha fazla. Katıldığım toplantı ve davet edildiğim üniversitelerde
gördüğüm bilimsel alt yapı, bilim adamı kalitesi, çalışma disiplini ve
sistematikliği hemen kendisini gösteriyor. En küçük araştırma birime
girdiğinizde bir farklılığın olduğu görülüyor. Tabiri caiz ise ortalık bilim
kokuyor.  Sanki kendiliğinde işleyen bir sistem var. 
 

İsviçre Kuralar Ülkesi

İsviçre'de gözüme çarpan en önemli olgu yapılan işin hakkı ile yapılmasıdır.
Kurallara çok önem verilmektedir. Sistematik çalışmayı çok benimsemişler.
Trafikten park edilmeye kadar her şeyde kurallar harfiyen uyulmaktadır. Yolda
giderken göze çarpan en önemli şey, kesilen odunların düzgün bir şekilde
dizilmesidir. Düzgün odunları görünce, Yunus Emre'nin dergâha kırk yıl boyunca
aynı nitelikte düzgün odunları sanki Anadolu'da değil de İsviçre'de taşımıştır
düşüncesi beynimde oluştu.
 
Özet olarak 7 milyonluk İsviçre bilimsel yönden ileri düzeyde gelişmiş dünya
çapında üniversitelere sahip. Hassas çalışmalar yapılmakta. Hassas çalışma
yapabilme yeteneği belirli bir bilgi bikrimi ve estetik gerektirir. İsviçre
sanata ve estetiğe önem veren bir ülke. Son derece organize olmuş, sistematik,
bir o kadar da güzel ve barışçı bir toplum. Askeri olmayan, Birleşmiş Miletlerin
Avrupa'daki merkezinin bulunduğu yerdir. Kendi içinde her türlü renkliliği
barındıran gelişmiş bir Orta Avrupa ülkesi.

05/02/2010, Cuma, Adana